|
Elsta varðveitta íslenska
prestþjónustubókin er frá árinu 1664
og var það Halldór Jónsson prófastur
sem hélt hana. Bókin er reyndar meira í ætt
við minnisbók en eiginlega
prestsþjónustubók og er t.a.m. ítarlega
fjallað um kaupmála milli hjóna en ekki getið um
fæðingar- og dánardaga ómerkara fólks.
Þó nokkuð hafi verið um að
íslenskir prestar héldu
prestsþjónustubækur, var það ekki fyrr en
árið 1735 að biskupum var boðið að krefja
þá um slíkar skrár. Í kjölfar
heimsóknar Ludvig Harboes hingað til lands árið
1741 í því markmiði að kanna ástand
kirkju- og menntamála þjóðarinnar var
þó fyrst farið að ganga eftir
prestþjónustubókunum. Harboe mæltist til
þess að prestar skyldu halda nákvæmar
skrár yfir prestsverk sín: Skírnir og
fæðingar, fermingar, giftingar og greftranir auk þess
að halda skrár yfir flutninga fólks til og
frá sóknum og almenna kunnáttu
sóknarbarnanna. Prestsþjónustubækurnar
skyldu vera eign kirkjunnar og átti biskup að árita
þær.
Það er misjafnt hversu vel elstu
prestsþjónustu- og húsvitjunarbækur hafa
varðveist þar sem slæm húsakynni, kirkjubrunar,
flutningar á kirkjustöðum og hirðuleysi um
varðveislu gamalla skjala varð til þess að all
margar fóru forgörðum. Hannes Finnsson,
aðstoðarbiskup Finns Jónssonar föður
síns, hvatti presta mjög til að halda utan um
prestsþjónustubækur sínar og bækurnar
voru mun betur færðar eftir 1780.
Frá 19. öld hafa
prestsþjónustubækur varðveist nokkuð vel og
mynda þær samfellda skráningu allt fram til okkar
daga. Heimildargildi prestsþjónustubókanna er
ómetanlegt og eru þær undirstaða allra
ættrakninga á seinni tímum. Aðgangur er
veittur að kirkjubókum þrjátíu
árum eftir síðustu skráningu.
|
