Clicky

UpphafssÝ­a ═slendingabˇkar Frˇ­leikur um tilur­ ═slendingabˇkar
Um ŠttfrŠ­i ß ═slandi
Heimildir ═slendingabˇkar
Mannt÷l ß ═slandi
Um kirkjubŠkur
Nokkrir merkir ŠttfrŠ­ingar
Hvernig nota skal ═slendingabˇk
Nokkrar algengar spurningar
╔g hef glata­ lykilor­inu mÝnu
Skilmßlar um notkun
English Summary

═slensk erf­agreining  Fri­rik Sk˙lason ehf. 
© 1997 - 2017
═slensk erf­agreining ehf. og Fri­rik Sk˙lason ehf. Allur rÚttur ßskilinn.



ÍSLENSK ÆTTFRÆÐI


Allt frá upphafi byggðar á Íslandi hafa landsmenn haft mikinn áhuga á ættum og skyldleika fólks. Í fyrstu hafði ættfræðin fyrst og fremst hagnýtan tilgang. Hún tryggði ákveðnum ættum yfirráð yfir tilteknum landsvæðum og er það líklega meginástæða þess að Landnámabók og skyld rit voru skrifuð. Með tímanum urðu ættirnar grundvallareiningar í íslenskri stjórnsýslu og ættarveldin náðu hámarki í átökum á Sturlungaöld. Þessi áhugi hefur haldist allar götur síðan, þó tilgangur manna með ættrakningum hafi tekið nokkrum breytingum.

Þó að dregið hafi úr hagnýtu gildi ættfræðinnar fyrst eftir lok þjóðveldis í kjölfar þess að Ísland var lagt undir Noreg, logaði glatt í ættfræðiáhuganum og voru ættrakningar stundaðar sem nokkurs konar hugaríþrótt. Hér má vitna í upphaf Íslendingasagna sem langflestar hefjast á ættrakningum. Þessi ættfræði Íslendingasagna er tilraun til að staðsetja þær í tíma og rúmi sem lesendur þekktu og ber vott um almenna ættfræðiþekkingu á Íslandi allt frá ritunartíma Íslendingasagna og fram eftir öldum.

Fjórtánda öldin var öld harðinda og hamfara á Íslandi og talið er að allt að tveir þriðju hlutar landsmanna hafi fallið úr Svartadauða. Mannfækkuninni fylgdi aukið jarðnæði handa þeim sem lifðu af og nýjar valdaættir urðu til og mægðust innbyrðist til að viðhalda auðnum. Þá kom ættfræðin aftur í góðar þarfir. Á síðari hluta 16. aldar voru samþykkt á Alþingi ný og hert refsilög, svokallaður Stóridómur. Í Stóradómi var lagt bann við skyldleikagiftingum allt að sjöunda lið að viðlögðum fjársektum. Innheimtumenn konungs voru prestar og sýslumenn og augljóst er að til að geta haft eftirlit með að lögum Stóradóms væri fylgt hafa þeir þurft ítarlegar upplýsingar um ættartengsl alþýðufólks.

Elstu varðveittu ættartölurnar eru taldar vera frá því fyrir 1600 en ritun ættartalna þótti virðingarverð iðja og þær gengu í uppskriftum milli manna. Ein kynslóð ættfræðinga tók við af annarri og margir hafa skilið eftir sig stórvirki í handritum. Má þar nefna Magnús Jónsson hinn prúða, sem uppi var á 16.öld, Steingrím Jónsson Skálholtsbiskup, Ólaf Snóksdalín og síðast en ekki síst Jón Espólín sýslumann, en hann safnaði og skrifaði upp fornar ættartölur og setti saman nýjar.

Á síðustu árum hefur tölvutæknin auðveldað til muna allar ættfræðirannsóknir og er ættfræðigrunnurinn Íslendingabók skýrasta dæmið um þá möguleika sem tölvuskráning ættfræðiupplýsinga býður upp á.